Lesson Study-VU: focus op differentiatie

Door samenwerken de les versterken

Hoe zorg je er als docent voor dat een les aansluit bij de leer- en instructiebehoefte van een diverse leerlingenpopulatie? Differentiatie in het lesgeven is hard nodig om aan te sluiten bij de leerbehoeften van leerlingen en zo goede leerresultaten te (blijven) behalen, zeker met de komst van passend onderwijs.

Lesson Study biedt hiervoor een praktijkgerichte, cyclische werkwijze waarbij een docententeam gezamenlijk een (vak)les ontwerpt en uitprobeert. De nieuwe les wordt in de klas door één docent uit het team gegeven, waarbij de collega’s meteen meekijken hoe de ontworpen les bij de leerlingen aankomt. De opgedane kennis en inzichten kunnen alle teamleden vervolgens gebruiken in hun lespraktijk. Zo leren collega’s van elkaar en van hun leerlingen/studenten.
 

Samen werken en samen leren

Lesson Study is van oorsprong Japans en een krachtige, breed toepasbare professionaliseringsaanpak voor het primair tot en met hoger onderwijs. Het is een werkwijze die snel aan populariteit wint in Nederland en op steeds meer scholen wordt gebruikt.

De kracht ervan zit in het samen werken en samen leren: collega’s bekijken samen wat wel en niet werkt;  delen ervaringen, kennis en lesroutines en vragen ook aan leerlingen hoe zij de les hebben ervaren. Docenten die hebben gewerkt met Lesson Study geven aan dat zij meer (vak)didactisch inzicht hebben verkregen en beter zijn gaan begrijpen hoe leerlingen denken en leren. Ook bevordert deelname aan Lesson Study de onderlinge verbondenheid en solidariteit tussen docenten.*

*Rijksuniversiteit Groningen (2017). Siebrich de Vries, Gerrit Roorda, Klaas van Veen 2017. Lesson Study: Effectief en bruikbaar in het Nederlandse Onderwijs? (Lesson Study NL publicaties)

Lesson Study-VU: wat kunt u van ons verwachten?

drielagen-preventiemodelDe LEARN! Academy van de VU verzorgt en begeleidt Lesson Study trajecten met de focus op differentiatie. Daarnaast kunnen docenten kunnen onze hoog gewaardeerde opleiding voor procesbegeleider volgen.  

  • Differentiatie op basis van het drielagenpreventiemodel
    Lesson Study kan op veel verschillende manieren worden ingezet om het onderwijs te versterken. Bij de VU hanteren we een specifiek model waarin veel aandacht is voor differentiatie. Hierbij maken we gebruik van het drielagen-preventiemodel, een hulpmiddel voor het organiseren van differentiatie op basis van onderwijsbehoeften (zie: Hoe werkt de Lesson Study cyclus?).

  • Ervaren procesbegeleiders
    Om een Lesson Study cyclus zo sterk en effectief mogelijk te maken begeleidt en coacht een procesbegeleider van LEARN! Academy het docententeam daarbij. De procesbegeleider heeft tot taak om diepgang te stimuleren bij discussies en kennisuitwisseling, docenten kritisch laten zijn over hun didactische keuzes en de veiligheid binnen de leergemeenschap te bewaken. Desgewenst is een vakdidacticus bij (een deel van) de bijeenkomsten aanwezig om voor theoretische verdieping en om inhoudelijke feedback op de lesplannen te geven.

  • Opleidingprocesbegeleider: duurzame inzet binnen de school
    LEARN! Academy biedt een opleiding tot procesbegeleider Lesson Study VU aan. Na afloop van deze opleiding kunnen deelnemers zelf Lesson Study cycli begeleiden binnen de eigen school. Het mes snijdt hierbij aan twee kanten: de deelnemers vergroten hun kennis op het gebied van onderwijsontwikkeling, coaching en begeleiding en de school heeft een eigen procesbegeleider. Dat vergroot de kans om Lesson Study als werkwijze te verduurzamen binnen de school en meer docententeams ermee te laten werken.
Lees hieronder over Lesson Study-VU en wat dit voor uw lespraktijk of school kan betekenen.

Vrijblijvend kennismaken met Lesson Study? Kijk bij de workshop ‘Ervaar Lesson Study!

In ontwikkeling is een Lesson Study traject gericht op het versterken van sociale veiligheid in de klas, met behulp van de door de VU ontwikkelde Pestplotter. 
 

Lesson StudyBij Lesson Study gaat een docententeam als professionele leergemeenschap een les ontwerpen, uitvoeren en evalueren in een cyclus van circa 3 maanden. Hierin zoeken zij een antwoord op een gezamenlijke leervraag (thema), bijvoorbeeld:  
  • Hoe activeer je leerlingen in een grammatica les?
  • Hoe kunnen we effectief gebruik maken van ict-applicaties in de les?
  • Dragen activerende werkvormen bij aan een grotere betrokkenheid van de leerlingen?
  • Hoe kunnen we leerlingen abstract redeneren aanleren?
De Lesson Study VU cyclus bestaat uit zes bijeenkomsten, die plaatvinden op de school: 

Bijeenkomst 1: Thema
Verkenning van het thema van de te ontwerpen les. Welke vragen leven er in het team? Waar ligt de interesse? Het team kiest een thema en specificeert een leervraag.

Bijeenkomst 2: Focus op de leerling
Analyse van de klas en indeling in drie groepen op basis van onderwijsbehoeften. Het team stelt het onderwerp van de les vast en formuleert samen lesdoelen.

Bijeenkomst 3: Lesplan ontwerpen
Uitwerking van de ideeën in een concreet lesplan, waarin differentiatie in instructie en werkvormen voor drie groepen leerlingen zijn vormgegeven.

Bijeenkomst 4: Les uitvoeren en herontwerpen
Uitvoering van de ontworpen les door een docent, waarbij de andere teamleden de leerlingen observeren. Hoe komt de les bij hen aan? De les wordt herontworpen op basis van de ervaringen, observaties en gesprekken met leerlingen.

Bijeenkomst 5: Aangepaste les uitvoeren
Uitvoering van de aangepaste les in een andere klas. De teamleden onderzoeken op eenzelfde wijze hoe de les de leerlingen bereikt, waarna deze opnieuw wordt nabesproken.

Bijeenkomst 6: Reflectie
Welke inzichten heeft het team opgedaan? De transfer van de inzichten naar de lespraktijk wordt besproken om daarna vervolgstappen voor de volgende cyclus te formuleren.

  • Voor de docent
    Een leuke werkwijze om uw vak te verbreden en uitdagender te maken, door intensief samen te werken met uw collega’s binnen de vaksectie of een leerjaar. Collega’s delen ervaringen, kennis en lesroutines, en gaan samen na wat wel en niet werkt.  De aanpak van Lesson Study-VU, met specifieke focus op differentiatie, zorgt ervoor dat u gaat experimenteren  met nieuwe werkvormen en vormen van instructie. U breidt hierdoor uw handelingsrepertoire uit en kijkt met een frisse blik naar de leerlingen. U krijgt nog meer oog voor de onderwijs- en instructiebehoeften van leerlingen en kunt het onderwijs hier beter op afstemmen.

  • Voor leerlingen
    Leerlingen worden actief betrokken bij de versterking van de lespraktijk. De ervaringen en reacties van leerlingen hebben een centrale plaats in het proces.
    Lesson Study draagt bij aan een geleidelijke versterking van het onderwijs, waar leerlingen ook op de lange termijn van profiteren.

  • Voor de school
    Lesson Study zorgt ook voor een vakinhoudelijke impuls en voor verdieping van vakdidactische kennis van het docententeam. De methodiek past bij een duurzame schoolontwikkeling en stimuleert teamleren. De nauwe samenwerking en diepgaande, inhoudelijke discussies brengt het docententeam zowel professioneel als inhoudelijk nader tot elkaar. Het team spreekt daardoor een gezamenlijke taal en versterkt door samenwerken de les.
Onderzoek naar effect Lesson Study VU
Vanuit LEARN! Academy wordt flankerend onderzoek verricht naar Lesson Study. De thema’s hierbij zijn: ontwikkeling van docenten op het gebied van gedifferentieerd werken; ontwikkeling van self-efficacy van docenten gedurende Lesson Study implementatie en bewustwording en toepassing van het concept van het drielagenpreventiemodel door docenten. Deelname aan onderzoek naar Lesson Study is optioneel.

Lesson Study NL
Lesson Study-VU maakt deel uit van het consortium Lesson Study NL. Dit is een samenwerkingsverband tussen de Vrije Universiteit Amsterdam, Rijksuniversiteit Groningen, Universiteit Twente, Universiteit Utrecht en Hogeschool Windesheim. Kijk voor meer informatie op lessonstudynl.nl.
Wat is Lesson Study nu precies? En hoe kan deze aanpak bijdragen aan versterking van uw onderwijs? LEARN! Academy nodigt u graag uit voor de workshop 'Ervaar Lesson Study-VU'.

Programma
In een bijeenkomst van twee uur maken deelnemers op een interactieve en enthousiasmerende wijze kennis met Lesson Study-VU en met de werkwijze van het LEARN! Academy team. Middels praktijkvoorbeelden en het doorlopen van een deel van de Lesson Study cyclus ervaren deelnemers hoe de aanpak werkt en wat dit hen kan opleveren. De workshop is bedoeld voor iedereen die met onderwijs te maken heeft, o.a. docenten, schoolleiders, zorgprofessionals, leidinggevenden en bestuurders.

Waar en wanneer
De laatste workshop was op 3 oktober 2018 op de Vrije Universiteit Amsterdam.
Wilt u ervan op de hoogte gebracht worden wanneer we de eerstvolgende workshop inplannen bij de Vrije Universiteit Amsterdam?
Neem dan contact op met:

Martijn van der Berg
Secretariaat Lesson Study-VU
E  e.vander.berg@vu.nl
T 020 598 9240

Liever op uw school?
We kunnen ook een kennismakingsatelier op maat verzorgen bij u op school.
Neem daarvoor contact op met:

Wilma Jongejan
coördinator Lesson Study-VU
E  w.jongejan@vu.nl
T 020 59 81805
Deze opleiding stelt u in staat om docententeams te begeleiden bij professionalisering met de methodiek Lesson Study. Doordat praktijk en theorie tegelijk worden aangeboden, kunt u direct aan de slag met een team.

Wilt u zich ontwikkelen tot een coachende begeleider met een onderzoekende houding en een focus op gedifferentieerde instructie? Kijk voor meer informatie en aanmelden bij Opleiding procesbegeleider Lesson Study-VU.

“Het gaat eindelijk weer over het vak!”
Docent voortgezet onderwijs

“Iedereen wordt beter: of je nou een junior, een senior of een docent in opleiding bent.”
Docent voortgezet onderwijs

“Dit de eerste professionaliseringsmethode waarbij ik ervaar dat docenten écht met elkaar aan het leren zijn.”
Docent middelbaar beroepsonderwijs

“Je gaat elkaar veel meer respecteren. Ik leerde mijn collega’s inhoudelijk beter kennen en vertrouwen.”
Leerkracht basisonderwijs

Lesson Study-VU bij het Van der Meij college, Alkmaar
Ellen Beukers is docent grafimedia bij het Van der Meij college in Alkmaar, waar Lesson Study is ingezet op het vmbo. Haar ervaring met dit traject: “Bij Lesson Study handel je in een team, niet individueel. Er wordt met het hele team nagedacht over dezelfde problematiek. Dit geeft een heel mooi en vooral een breed beeld van oplossingen. Het zorgt er ook voor dat docenten uit een team samen gaan sparren. In het begin vonden we het best spannend binnen ons team. Maar al snel bleek dat je echt niet als individu wordt afgerekend. Er ontstond een soort ‘juich’ gevoel om het samen te doen. Samen een les beter te maken. Je voelt je gesteund en gewaardeerd. Ook als het niet zo soepel ging werd er gezamenlijk naar oplossingen gezocht.”
 
Benieuwd naar nog meer Lesson Study in de praktijk?
Van drie verschillende scholen die met Lesson Study-VU werken hebben we de ervaringen verzameld en voor u op een rijtje gezet in het artikel Ervaringsverhalen Lesson Study (.pdf).

Deze scholen werken al met ons samen op het gebied van Lesson Study:
  • Christelijke College Zeist 
  • Christelijke Hogeschool Windesheim 
  • Corderius College, Utrecht        
  • CSG Jan Arentsz, Alkmaar 
  • Eerste Christelijk Lyceum, Haarlem 
  • Erfgooiers College, Huizen 
  • Expertis, Amersfoort
  • Gerrit van der Veen College, Amsterdam 
  • Haarlemmermeer Lyceum, Hoofddorp 
  • Inspirezzo, Amsterdam 
  • Jac. P. Thijssecollege, Castricum 
  • Kaj Munk College, Hoofddorp 
  • Katholieke Scholengemeenschap Hoofddorp 
  • Kennemer College, Beverwijk 
  • Montessori Lyceum Amsterdam 
  • Muziekschool Amsterdam 
  • OBS Laterna Magica, Amsterdam 
  • OSG de Meergronden, Almere 
  • Pabo InHolland, Haarlem 
  • Prof. dr. Gunningschool-VSO, Haarlem 
  • ROC van Amsterdam, Hoofddorp 
  • Spinoza Lyceum, Amsterdam 
  • Technisch College Velsen, IJmuiden 
  • Trinitas College, Han Fortmann, Heerhugowaard 
  • Van der Meij College, Alkmaar 
  • Vossius Gymnasium, Amsterdam
Het team Lesson Study-VU begeleidt docententeams op de werkvloer bij de implementatie van Lesson Study. Maatwerk op locatie met ervaren procesbegeleiders en vakdidactici van de LEARN! Academy die beschikken over expertise van en praktijkervaring in het onderwijs.

Bent u geïnteresseerd in Lesson Study en wilt u weten wat het voor uw les, team of school kan betekenen? Neem dan contact op met Wilma Jongejan voor informatie of een afspraak. Als u besluit met Lesson Study aan de slag te gaan, ontvangt u eerst een offerte op maat. Na opdrachtverlening gaan wij voor u aan de slag.

Wilma Jongejan
Coördinator Lesson Study-VU
E: w.jongejan@vu.nl
T: (020) 59 81 805

Interviews

Interview met Tijs Arbouw, docent wiskunde Kaj Munk in Hoofddorp over Lesson Study:


Interview met Maud Croes, directeur van het Van Der Meij College in Alkmaar over Lesson Study: