Met Blended Learning geef je álle studenten een stem

In dit interview vertelt Luuk Terbeek over de meerwaarde en uitdagingen van Blended Learning, inclusief enkele praktische tips!

11-12-2018 | 12:49

Blended Learning is volop in ontwikkeling binnen het Hoger Onderwijs. Studies tonen aan dat de juiste mix van online werkvormen en face-to-face activiteiten kan resulteren in een hogere studenttevredenheid en verbetering van de leerresultaten. Tegelijkertijd er is nog veel te winnen bij het onderzoek naar effectieve Blended Learning interventies en de wijze waarop docenten en instellingen die interventies in hun onderwijs integreren, aldus Luuk Terbeek, Blended Learning expert en onderwijsadviseur, trainer en onderzoeker bij LEARN! Academy. In dit interview praat hij u bij. 
 
Even vooraf: wat is Blended Learning precies?
“Er is geen vaste definitie van Blended Learning, maar in de literatuur en in de praktijk wordt het met name gedefinieerd als een mix van online en face-to-face activiteiten. Zelf voeg ik daar graag aan toe dat deze activiteiten niet alleen complementair zijn, maar dat deze bij voorkeur elkaar wederzijds versterken. De praktijk leert dat een effectieve mix vakmanschap vraagt van docenten. Blended Learning gaat over het drieluik didactiek, technologie en inhoud (de essentie van het TPACK model), die in balans en goed op elkaar afgestemd dienen te zijn om de optimale leerbeleving voor studenten te creëren. Het gaat over het ontwerpen, ontwikkelen en uitvoeren van je onderwijs, zodanig dat het recht doet aan de student. Vertrekpunt is, net als in onze BKO en BDB opleidingen, Constructive Alignment waarbinnen de afstemming van beoogde resultaten, leeractiviteiten en toets activiteiten zijn uitgelijnd en afgestemd zijn op situationele factoren. Bijkomstig voordeel van Blended Learning is dat er veel ruimte is voor ook formatief toetsen."

Wat is volgens jou de grootste meerwaarde van Blended Learning?
“Als onderwijskundige haal ik er vooral veel voldoening uit dat de studentmotivatie kan toenemen. In een pilotprogramma van IXA waaraan ik samen met Karin Verduin (SBE) werk, hoorden we bijvoorbeeld van een student dat het gebruik van een bepaalde tool haar echt een stem geeft tijdens colleges. En dat raakt wat mij betreft de raison d'être van Blended Learning: door het gebruik van online tools - die je ook goed tijdens je face-to-face sessies kunt gebruiken - zorg je ervoor dat niet alleen de ‘usual suspects’ zich in het gesprek durven te mengen, maar ook de wat meer introverte studenten. Het geeft letterlijk en figuurlijk iedereen een stem. Blended Learning kan echter nog veel meer opleveren. Gemeten resultaten zijn bijvoorbeeld; verhoogde studentmotivatie, een toename in het leerrendement (studenten halen hogere cijfers), efficiëntie (meer studenten die in één keer slagen voor een tentamen) en kostenvoordelen (wat wel een lange(re) termijn visie vraagt).”

Wanneer halen we het meeste uit Blended Learning?
“Als we Blended Learning werkelijk naar een hoger niveau willen tillen is het van belang om oog te hebben voor (op elkaar aansluitend) het macro-, meso- en microniveau. Terecht staat deze niveau indeling centraal in het EMBED model, waaraan diverse universiteiten uit binnen en buitenland samenwerken.
Bij macro kun je denken aan ‘government’; de Hoger Onderwijsagenda en nationale beleidsplannen vanuit organisaties als de VSNU en de Vereniging van Hogescholen. Denk bijvoorbeeld aan het Versnellingsplan Onderwijsinnovatie met ICT, waarin universiteiten, hogescholen en SURF samenwerken en gezamenlijk onderzoek doen. Dit plan bevat diverse ‘zones’, zelf participeer ik in de zone ‘Evidence-based onderwijsinnovatie met ICT’.
Bij meso gaat het over het instellingsniveau: het is van belang dat Blended Learning integraal onderdeel uitmaakt van de visie op onderwijs, in plaats van beleid in allerlei separate visiedocumenten. Dit betekent dat je als instelling medewerkers in tijd en geld faciliteert, afkomstig uit intern beschikbare middelen, al dan niet aangevuld met subsidiegelden.
Op microniveau gaat het over het faciliteren van docenten bij het ontwerpen van Blended Learning onderwijs. In mijn dagelijks werk als adviseur coach ik docententeams bij het ontwerpen en ontwikkelen van effectieve Blended Learning programma’s. Lang niet alles hoeft een docent zelf te ontwikkelen, er zijn veel en steeds meer goede Open Educational Resources. Deze doordacht gebruiken in het onderwijs vraagt vakmanschap.”
 
Hoe kunnen docenten ervoor zorgen dat ze zoveel mogelijk uit Blended Learning halen?
“Denk vooraf goed na over jouw (belangrijkste) motivatie om met Blended Learning aan de slag te gaan. Wil je het leerrendement verhogen, streef je naar kostenreductie of wil je gemotiveerdere studenten?
Wat ik vaak zie is dat kleine stappen al geweldige effecten kunnen hebben. Je hoeft niet altijd heel veel functionaliteiten van een LeerManagementSysteem (LMS) als Canvas, Blackboard of Brightspace te gebruiken. Het gaat er veel meer om dat je jezelf een paar kritische vragen stelt, zoals: Wat is het onderwerp? Met wat voor studenten heb ik te maken? Waar lopen zij warm voor? In welke vorm past Blended Learning hierbij? En wanneer je een (online) opdracht voor studenten formuleert, denk er dan goed over na wat zij geacht worden te doen en hoe je ze bijvoorbeeld kunt aanspreken op ‘higher order thinking skills’ en vaardigheden gericht op communicatie, creativiteit, samenwerken en kritisch denken. Juist online opdrachten lenen zich daar goed voor omdat je studenten kunt laten samenwerken. Wat essentieel is, is dat je in de studiehandleiding of syllabus concreet beschrijft wat je van studenten verwacht en dat je hierin de motivatie voor de leeractiviteit verwerkt. Om de studentmotivatie te verhogen moet het voor een student kristalhelder zijn waarom hij of zij - al dan niet met een groep - aan een opdracht werkt die bijvoorbeeld zowel face-to-face als online zijn beslag krijgt.”

Wat zijn volgens jou de komende jaren de grootste Blended Learning uitdagingen?
“Een actuele uitdaging is de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Er zijn ontelbare tools die je kunt gebruiken bij je onderwijs, maar de vraag is of dit vanuit de AVG mag omdat er studentdata wordt verzameld buiten het LMS op servers die lang niet altijd in Europa staan. Veel docenten weten dit niet en daarom is het van belang om op mesoniveau (als instelling) de spelregels vast te leggen voor het gebruik van dergelijke tools en deze spelregels duidelijk te communiceren naar alle medewerkers. Het is een urgente taak voor onderwijsinstellingen om hun onderwijsbeleid ook hierop aan te laten sluiten.

Een andere grote uitdaging zie ik voor onderzoek naar de effectiviteit. Wij - en daarmee doel ik op de gehele internationale gemeenschap - weten er nog maar zo weinig van, zeker als je kritisch kijkt naar de opbouw en uitvoering van een aantal studies waarin resultaten worden gemeld. Veel studies zijn underpowered of de onderzoeksmethode blijkt voor verbetering vatbaar, studies in peer reviewed journals incluis. Het doen van langdurig én grootschalig onderzoek blijft daarom de komende decennia zeer relevant.

Samen met Chris van Klaveren (directeur Amsterdam Center for Learning Analytics ACLA) en Marjolein Cremer (LEARN! Academy) rond ik momenteel onze literatuurstudie af ‘The Power of Blended Learning: what we know and what we need to know’. Hierin beschrijven we op basis van 100 artikelen uit peer reviewed journals en aan de hand van het Community of Inquiry (CoI) framework wat er bekend is over de effectiviteit, efficiëntie, motivatie en kosten van Blended Learning programma’s en waarop vervolgonderzoek vooral gericht moet zijn. Wat het vergelijken van onderzoek naar de effectiviteit complex en daarmee des te uitdagender maakt, is dat het om een mix gaat die vele verschijningsvormen kent en dat er zoveel actoren en factoren invloed hebben op het resultaat. In ons onderzoek beschrijven we de interventies die we tegen komen in studies aan de hand van het drieluik teaching method, learning activity en learning technology. Deze classificering maakt het mogelijk om de studies met elkaar te kunnen vergelijken en de contouren van wat werkt bij Blended Learning onderwijs duiden. Daar komen we zo eind 2018 voorzichtig aan toe!”

Kun je studentevaluaties gebruiken om de effectiviteit te meten?
“Op dit moment houden de studentevaluaties geen gelijke tred met de grootschalige toepassing van Blended Learning, waardoor er via die weg weinig interessante data wordt verkregen en we een heel beperkt beeld hebben van hoe studenten Blended Learning onderwijs ervaren.
In dit kader maak ik graag een bruggetje naar ‘Social Presence’ uit het Community of Inquiry (CoI) Framework en het bijbehorende CoI survey (een gevalideerde vragenlijst t.b.v. studentevaluatie) dat steeds meer bij Blended Learning onderzoek wordt toegepast. Het Col Framework is opgebouwd uit drie elementen: Cognitive Presence, Teaching Presence en Social Presence. De laatste gaat over groepscohesie, affectieve expressie en open communicatie, waarbij je als student durven uit te spreken, vertrouwen, mee doen en zaken delen binnen een groep essentieel is. Het is met name de aandacht  voor deze Social Presence categorieën tijdens voorbereiding en uitvoering van onderwijs dat ervoor zorgt dat online en face-to-face elkaar wederzijds kunnen versterken. Momenteel voer ik gesprekken binnen de VU (met Student en Onderwijszaken) om mede op basis van de CoI survey onze huidige studentevaluatieformulieren deels te herzien. De VU investeert veel geld in onderwijsinnovatie met ICT; je wilt ook weten wat dat oplevert. (Inter)nationale navolging kan geen kwaad en ik zet mij hier actief voor in, maar kan en wil dit niet alleen doen. Neem contact met me op als je hierin samen wilt optrekken of gezamenlijk onderzoek wilt doen!”
 
Heb je (praktische) tips voor docenten die meer met Blended Learning willen doen?

1. SIG Blended Learning kennisbank
Neem zeker eens een kijkje in de SIG (special interest group) Blended Learning van SURFspace, die ik in 2016 samen met SURF heb opgericht en waarvan ik co-voorzitter ben. Je treft hier onder andere alle presentaties aan van de goed bezochte en -beoordeelde SURF Blended Learning seminars uit de afgelopen twee jaar, waardoor het een waardevolle kennisbank is voor iedereen die in het hoger onderwijs met Blended Learning aan de slag wil gaan.

2. Betrek je studenten bij het ontwerp
Op het moment dat je onderwijs herontwerpt, betrek daar dan ook vooral studenten bij. Vraag hen bijvoorbeeld naar hun verwachtingen, of laat ze experimenteren in een nieuwe online omgeving en vraag naar hun bevindingen. Wat zij zeggen is van onschatbare waarde bij je herontwerp. Als je Blended Learning programma’s wilt concretiseren in je online omgeving, geef dan in je syllabus heel duidelijk aan wat je van studenten verwacht. Blended Learning heeft immers niet alleen consequenties voor de rol van een docent, maar ook die van de student.

3. Kennisclips maken: vraag je studenten!
Een hele praktische: ik ken veel docenten die meer willen werken met kennisclips. Je kunt ze zelf maken, of onderzoeken wat er al beschikbaar is, maar wat dacht je ervan om studenten de opdracht te geven een kennisclip te maken? Als je hen vooraf vraagt of de clip ook beschikbaar mag worden gesteld aan toekomstige studenten, kun je bouwen aan een database vol kennis(clips) voor en door studenten. Tijdens gastcolleges die ik verzorg geven studenten aan kennisclips als de meest interessante leertechnologie toepassing te zien en de creatie ervan als één van de meest waardevolle opdrachten te beschouwen, een schoolvoorbeeld van een win/win situatie.

4. Leren van elkaar: deel kennis en ervaringen 
Bij de implementatie van Canvas (het nieuwe LMS van de VU) is een online cursus beschikbaar voor gebruikers, waaronder een module specifiek gericht op Blended Learning. Deze module bevat een verzameling aan (internationale) parels ten behoeve van het analyseren, ontwerpen, ontwikkelen, verzorgen, implementeren en evalueren van Blended Learning, waaronder bijvoorbeeld de VU Amsterdam (Re)design Table for Blended Learning.
De inhoud van deze cursus mogen we vanuit LEARN! Academy kosteloos delen met iedereen die hier interesse in heeft (onder creative commons BY-NC-ND 4.0), waarbij de afspraak is dat de gebruiker met ons deelt wat de cursus heeft gebracht en dat soortgelijke initiatieven eveneens wederzijds worden gedeeld. Neem contact met mij op als je toegang wilt krijgen tot deze cursus.

Luuk TerbeekLuuk Terbeek
Onderwijsadviseur, trainer en onderzoeker Blended Learning. Bij zowel universiteiten als hogescholen adviseert en coacht Luuk management, staf- en docententeams bij Blended Learning en Online Learning, zowel op het gebied van (verander)management en strategie als onderzoek en praktische ontwikkelvraagstukken.
Contact: l.terbeek@vu.nl
Blended Learning Masterclasses bij LEARN! Academy
LEARN! Academy biedt een aantal maal per jaar twee Blended Learning Masterclasses:
•    Blended Learning analyseren, (her)ontwerpen & ontwikkelen
•    Blended Learning implementeren & evalueren

Meer informatie?
Raadpleeg de LEARN! Academy Blended Learning factsheet waarin je meer leest over onze diensten.
Aanvullende informatie vind je op deze webpagina over Blended Learning van LEARN! Academy.
Heb je behoefte aan vrijblijvend Blended Learning advies, stuur een e-mail naar Luuk Terbeek l.terbeek@vu.nl.