Lesson Study VU: door samenwerken de les versterken

Door samenwerken de les versterken

Scholen en docenten staan voor een flinke uitdaging. Om goede leerresultaten te behalen, moeten de lessen nauw aansluiten bij de verschillende onderwijsbehoeften van leerlingen of studenten. Zeker sinds de invoering van passend onderwijs. Hoe ontwerpt u als docent dergelijke lessen en hoe kunt u dat als schoolleider borgen in de werkwijze van docententeams? Met Lesson Study kunt u het onderwijs (nog) beter afstemmen op de onderwijs- en instructiebehoeften van uw leerlingen. Een docententeam werkt in een professionele leergemeenschap aan een cyclus van ontwerpen en uitvoeren van lessen, waarmee de vakdidactische kennis en vaardigheden worden verrijkt.

Wat is Lesson Study?
Lesson Study is een van oorsprong Japanse professionaliseringsmethodiek en een krachtige werkwijze voor het versterken van het onderwijs. Effectief in het primair en voortgezet onderwijs, het mbo, hbo en wo. De kracht zit in de ‘live’ onderzoeksles, waarbij het leren en de leeractiviteiten van de leerlingen centraal staan.
Docenten gaan aan de hand van de  Lesson Study cyclus gezamenlijk aan de slag met hun ideeën voor instructies en werkvormen en proberen zelf in de praktijk uit wat wel of niet werkt. Ervaring, kennis en lesroutines worden gebundeld en gedeeld, wat kan leiden tot nieuwe inzichten en werkwijzen op pedagogisch en didactisch gebied. Ook de leerlingen worden bij dit proces betrokken. De ontworpen lessen zijn praktisch en direct toepasbaar in de praktijk.

Wat kan LEARN! Academy voor u betekenen?
Uniek in de aanpak van LessonStudy-VU  is de specifieke focus op differentiatie in het lesontwerp,  waarbij gebruik gemaakt wordt van een drielagenpreventiemodel. De bijeenkomsten vinden plaats in de school en de eigen onderwijspraktijk staat centraal. Om de implementatie zo sterk mogelijk te maken begeleiden en coachen procesbegeleiders en vakdidactische experts van LEARN! Academy de docententeams daarbij.

De LEARN! Academy heeft daarnaast een opleiding voor procesbegeleiders ontwikkeld, zodat scholen Lesson Study ook zelf duurzaam kunnen inzetten.

Onderzoek
Vanuit LEARN! Academy wordt flankerend onderzoek verricht naar Lesson Study. De thema’s hierbij zijn: ontwikkeling van docenten op het gebied van gedifferentieerd werken; ontwikkeling van self-efficacy van docenten gedurende Lesson Study implementatie en bewustwording en toepassing van het concept van het drielagenpreventiemodel door docenten.

Lesson Study NL

Lesson Study-VU maakt deel uit van het consortium Lesson Study NL. Dit is een samenwerkingsverband tussen de Vrije Universiteit Amsterdam, Rijksuniversiteit Groningen, Universiteit Twente en Hogeschool Windesheim.

Focus op differentiatie in lesontwerp
Op basis van het drielagen-preventiemodel ligt bij Lesson Study-VU de focus specifiek op differentiatie in het lesontwerp. Bij een Lesson Study cyclus gaat een team van circa vijf docenten tijdens zes bijeenkomsten aan de slag met het ontwerpen en uitvoeren van een les. De procesbegeleider van Lesson Study-VU geeft de bijeenkomsten vorm rondom vraagstukken en concrete lesideeën en stelt vragen die tot denken aanzetten. Het is ook mogelijk de begeleiding uit te breiden met een vakdidactisch expert, die verdere inhoudelijke verdieping stimuleert.

lspreventiemodel In ongeveer zes tot acht bijeenkomsten werken docenten van een vakgroep intensief samen. Op basis van een gemeenschappelijk doel bereiden ze gezamenlijk één les voor. Deze onderzoeksles wordt door een docent gegeven, waarbij de overige docenten uit de vakgroep de leerlingen uit de klas live observeren. Na afloop wordt de les direct nabesproken en bijgesteld. De aangepaste les wordt gegeven door een andere docent. Tenslotte vindt er met de vakgroep reflectie plaats op het proces. Een cyclus duurt ongeveer twee tot drie maanden.

Rol procesbegeleider
De  cyclus  wordt  begeleid door een  procesbegeleider van de VU. Hij of zij stuurt het docententeam aan bij het ‘samen leren’. De taken van de procesbegeleider zijn:
- diepgang laten ontstaan in de discussies en uitwisseling,
- docenten kritisch laten zijn over hun didactische keuzes in het proces,
- de veiligheid binnen de leergemeenschap te bewaken.

Rol vakdidacticus
De vakdidacticus is (bij een deel) van de bijeenkomsten aanwezig om inhoudelijk op vakdidactisch gebied antwoord te geven op (complexe) vragen en om aanpakken op vakdidactisch gebied te belichten. Ook geeft de vakdidacticus tussen de bijeenkomsten door inhoudelijke feedback op de lesplannen.

Bijeenkomst 1: Thema
Verkenning van het thema van de te ontwerpen les. Welke vragen leven er in het team? Waar ligt de interesse? Het team kiest een thema en specificeert leervragen.



Bijeenkomst 2: Focus op de leerling
Het team stelt het onderwerp van de les vast en formuleert samen lesdoelen. Analyse van de klas waar de les gegeven gaat worden en indeling in drie groepen op basis van onderwijsbehoeften.

Bijeenkomst 3: Lesplan ontwerpen
Uitwerking van de ideeën voor de les in een concreet lesplan, waarin differentiatie in instructie en werkvormen voor drie groepen leerlingen zijn vormgegeven.

Bijeenkomst 4: Les uitvoeren en herontwerpen
Uitvoering van de ontworpen les door een docent, waarbij de andere teamleden de leerlingen observeren. De les wordt herontworpen op basis van de ervaringen, observaties en gesprekken met leerlingen. 

Bijeenkomst 5: Aangepaste les uitvoeren
Uitvoering van de aangepaste les in een andere klas. De teamleden onderzoeken op eenzelfde wijze hoe de les de leerlingen bereikt, waarna deze opnieuw wordt nabesproken.

Bijeenkomst 6: Reflectie

Welke inzichten heeft het team opgedaan? De transfer van de inzichten naar de lespraktijk wordt besproken om vervolgens  vervolgstappen voor de volgende cyclus te formuleren.

Voor leerlingen
Lesson Study speelt in op  de onderwijsbehoeften en het niveau van de leerling door o.a. modeling, gevarieerde en actieve werkvormen en ontdekkend leren. Leerlingen raken beter gemotiveerd en hebben meer plezier in de les. Uit onderzoek blijkt dat leerlingen significant beter presteerden op gestandaardiseerde taal- en rekentoetsen, waarbij ‘zwakkere’ leerlingen meer vooruit gingen.

Voor de docent
Een leuke werkwijze om uw vak te verbreden en uitdagender te maken, door intensief samen te werken met uw collega’s binnen de vaksectie of een leerjaar. De aanpak van Lesson Study-VU, met specifieke focus op differentiatie, zorgt ervoor dat u gaat experimenteren  met nieuwe werkvormen en vormen van instructie. U breidt hierdoor uw handelingsrepertoire uit en kijkt met een frisse blik naar de leerlingen. U krijgt nog meer oog voor de onderwijs- en instructiebehoeften van leerlingen en kunt het onderwijs hier beter op afstemmen.

Voor de school
Lesson Study zorgt ook voor een vakinhoudelijke impuls en voor verdieping van vakdidactische kennis van het docententeam. De methodiek past bij een duurzame schoolontwikkeling en stimuleert teamleren. De nauwe samenwerking en diepgaande, inhoudelijke discussies brengt het docententeam zowel professioneel als inhoudelijk nader tot elkaar. Het team spreekt daardoor een gezamenlijke taal en versterkt door samenwerken de les.

“Het gaat eindelijk weer over het vak!”
Docent voortgezet onderwijs

“Iedereen wordt beter: of je nou een junior, een senior of een docent in opleiding bent.”
Docent voortgezet onderwijs

“Dit de eerste professionaliseringsmethode waarbij ik ervaar dat docenten écht met elkaar aan het leren zijn.”
Docent middelbaar beroepsonderwijs

“Je gaat elkaar veel meer respecteren. Ik leerde mijn collega’s inhoudelijk beter kennen en vertrouwen.”
Leerkracht basisonderwijs

Lesson Study-VU bij het Van der Meij college, Alkmaar
Ellen Beukers is docent grafimedia bij het Van der Meij college in Alkmaar, waar Lesson Study is ingezet op het vmbo. Haar ervaring met dit traject: “Bij Lesson Study handel je in een team, niet individueel. Er wordt met het hele team nagedacht over dezelfde problematiek. Dit geeft een heel mooi en vooral een breed beeld van oplossingen. Het zorgt er ook voor dat docenten uit een team samen gaan sparren. In het begin vonden we het best spannend binnen ons team. Maar al snel bleek dat je echt niet als individu wordt afgerekend. Er ontstond een soort ‘juich’ gevoel om het samen te doen. Samen een les beter te maken. Je voelt je gesteund en gewaardeerd. Ook als het niet zo soepel ging werd er gezamenlijk naar oplossingen gezocht.”
 
Benieuwd naar nog meer Lesson Study in de praktijk?
Van drie verschillende scholen die met Lesson Study-VU werken hebben we de ervaringen verzameld en voor u op een rijtje gezet in het artikel Ervaringsverhalen Lesson Study (.pdf).

Het team Lesson Study-VU begeleidt docententeams op de werkvloer bij de implementatie van Lesson Study. Maatwerk op locatie met ervaren procesbegeleiders en vakdidactici van de LEARN! Academy die beschikken over expertise van en praktijkervaring in het onderwijs.

Bent u geïnteresseerd in Lesson Study en wilt u weten wat het voor uw les, team of school kan betekenen? Neem dan contact op met Tirza Bosma voor informatie of een afspraak. Als u besluit met Lesson Study aan de slag te gaan, ontvangt u eerst een offerte op maat. Na opdrachtverlening gaan wij voor u aan de slag.

Tirza Bosma
Opleider onderwijszorg
E: t.bosma@vu.nl
T: (020) 598 51 62

Interviews

Interview met Tijs Arbouw, docent wiskunde Kaj Munk in Hoofddorp over Lesson Study:


Interview met Maud Croes, directeur van het Van Der Meij College in Alkmaar over Lesson Study: