“Selma” brengt Chinese geschiedenis tot leven

Een deel van de Chinese geschiedenis gaat vanaf mei 2022 deel uitmaken van het centraal eindexamen vwo. Janneke Riksen, vakdidacticus geschiedenis aan de VU, heeft daarvoor lesmateriaal ontwikkeld op basis van het bijzondere levensverhaal van de Joodse Selma Vos (zie kader). Hiermee brengt zij de recente geschiedenis van China tot leven aan de hand van verhalende en activerende didactiek. Janneke vertelt over de bijzondere ontmoeting met Selma’s kinderen en de eerste praktijkervaringen met het lesmateriaal.

01-05-2019 | 15:48

Boek SelmaSelma: aan Hitler ontsnapt, gevangene van Mao
De joodse Selma Vos overleefde de Tweede Wereldoorlog en emigreerde in 1950 vol idealen naar communistisch China, samen met haar Chinese man en kinderen Greta en Dop. Tijdens de Culturele Revolutie (1966-1976) werd het ‘Westerse’ intellectuele echtpaar gearresteerd en gevangengezet. Zij zijn omgekomen in gevangenschap en zo betekende de Culturele Revolutie de ondergang van het hele gezin. Na de dood van Mao vertrokken Greta en Dop in 1979 naar Nederland. Schrijfster Carolijn Visser kwam in contact met hen en heeft de aangrijpende geschiedenis van Selma en haar gezin opgetekend, mede aan de hand van foto’s en brieven die Selma aan haar vader in Nederland schreef.  

Janneke RiksenHoe kwam je op het idee om dit verhaal te gebruiken voor lesmateriaal?
“Na lezing van het indrukwekkende boek van Carolijn Visser bedacht ik direct dat dit een verhaal is waarmee je de meer ‘zakelijke en informatieve’ geschiedenislessen over China dichterbij de leerlingen kunt brengen. Het inspireerde me tot de ontwikkeling van lesmateriaal voor het voortgezet onderwijs waardoor leerlingen zich kunnen inleven en ervaren welke invloed Mao had op het dagelijks leven van Selma en haar gezin. Via Carolijn Visser ben ik in contact gekomen met Greta en Dop, de kinderen van Selma. Zij zijn inmiddels rond de zeventig jaar oud. Ze hebben mij foto’s en brieven van hun moeder aan hun opa toevertrouwd om lesmateriaal mee te maken, opdat de geschiedenis van hun moeder wordt doorverteld. Ik ben hen daarvoor zeer dankbaar en de bijzondere en ontroerende ontmoeting met hen zal ik niet vergeten”.  

voorkant_lesmateriaalHoe ziet het lesmateriaal eruit?
“Met de primaire bronnen - de foto’s en brieven - heb ik vijf werkvormen ontwikkeld op basis van verhalende- en activerende didactiek. Mijn doel daarmee is om het inlevingsvermogen en historisch denken van leerlingen te bevorderen. Leraren kunnen leerlingen actief en zelfstandig aan het werk zetten met het materiaal, waarin argumenteren en redeneren een grote rol speelt. Sommige werkvormen zijn trouwens ook geschikt voor havo en onderbouw vwo”.

Kun je een voorbeeld geven van een werkvorm?
“Een van de werkvormen is playreading. Aan de hand van verschillende thema’s heb ik het boek omgewerkt tot dialogen, in zeven scènes. Je kunt naar keuze een of meer scènes in een les gebruiken. Leerlingen krijgen een rol en vertellen aan de hand van de tekst aan elkaar over Selma. Op die manier met verhalen bezig zijn kennen ze vaak niet: meestal vertelt de leraar een verhaal, nu vertellen ze het elkaar. In de testfase bleek dat leerlingen heel graag een rol wilden spelen, iedereen wilde aan de beurt komen. Geweldig om te zien!”

Hoe werkt het in de praktijk?
“Ik heb de werkvormen in vier klassen op verschillende scholen uitgeprobeerd en de reacties waren positief. Ik vroeg in deze testfase veel van leerlingen, maar ondanks dat zij mij niet kenden, stond al na een kwartier een groepje leerlingen voor de klas vol overgave een scène na te spelen. Het was leerzaam voor mij om te zien hoe leerlingen met het materiaal aan de slag gingen. Zij gaven mij waardevolle feedback, die ik vervolgens heb verwerkt in het materiaal. Zo had ik er niet aan gedacht dat leerlingen brieven uit 1966, getypt op een typemachine, zouden kunnen interpreteren als e-mails”.

Is er instructie bij het materiaal en hoe kun je het bestellen?
"Naast het leerlingenmateriaal is er een begeleidende docentenhandleiding en er komt in het najaar een studiemiddag op de VU. Daar wordt het materiaal kosteloos ter beschikking gesteld. Het is niet online beschikbaar. Ik kom ook graag naar scholen toe voor een workshop, bijvoorbeeld als onderdeel van een studiedag. Het verhaal van Selma kan niet vaak genoeg worden verteld”. 

Interesse in een studiemiddag of workshop ‘Selma’? Vul het interesseformulier in en wij houden je op de hoogte.

Reviews van leerlingen

playreading_Selma_small2Wat vond je van deze les?
“Ik vond deze les leuk. Ik heb een rol gespeeld. Ik zou dit zeker nog een keer willen doen!”
“Leuk! Door eerst theorie te krijgen en daarna iets actiefs te doen, sla je dingen beter op.”
“Leuk, het was interactief en hield mijn aandacht erbij. Het was niet saai.”
“Ik vond het een leukere en interessantere les dan de lessen waarbij ik alleen maar moet luisteren en aantekeningen moet maken.”
“Ik vond het leuk om de situatie vanuit een persoon die het zelf heeft ervaren te bekijken, in plaats van gewoon theorie uit het boek.”

 
Wat heb je geleerd?
“Over hoe het was in China en dat geschiedenis helemaal niet saai hoeft te zijn.”
”Ik heb geleerd om me in te leven in de personen uit die tijd.”
“Hoe het was om als burger van China onder Mao te leven.”