Doeltaal-leertaal: een onderwijskundig raadsel opgelost

Sebastiaan Dönszelmann: “Als de leraar een doeltaal zoals Engels gebruikt begrijpen leerlingen dat vermoedelijk wel, maar verlaten ze het klaslokaal vaak met hetzelfde YouTube-Engels waarmee ze binnenkwamen. Hoe je doeltaalgebruik wél effectief kunt inzetten en de les daarop kunt aanpassen is nu nauwkeurig onderzocht. Voor meer rendement én plezier!”

11-09-2019 | 9:02

Gebruik van de doeltaal in de vreemdetalenles (Frans in de Franse les, Engels in de Engelse les) heeft een sterk positief effect op de communicatieve vaardigheden van leerlingen, mits het didactisch en taalbewust wordt ingezet. Dat blijkt uit het promotieonderzoek van Sebastiaan Dönszelmann, lerarenopleider en vakdidacticus moderne vreemde talen (mvt) aan de VU Lerarenacademie. Bijzonder, omdat dit tot dusver binnen het reguliere onderwijs nooit werd bewezen. Het onderzoek biedt de kans om doeltaalgebruik zowel in het reguliere onderwijs als het Tweetalig Onderwijs (TTO) veel doeltreffender in te zetten. Sebastiaan ontwikkelde op basis van zijn onderzoek Doeltaal-Leertaal, een nieuwe didactiek voor doeltaalgebruik. Behalve extra leerrendement leverde het groot professioneel plezier bij de deelnemende docenten.

Doeltaalgebruik niet vanzelfsprekend
In een goede Franse les klinkt veel Frans, in een goede les Engels klinkt veel Engels. Een belangrijk aandachtspunt van de Onderwijsinspectie. Toch is doeltaalgebruik niet zo vanzelfsprekend. Het wordt in veel taallessen maar beperkt ingezet en de aanpak verschilt nogal. Spreek je alleen nog maar de vreemde taal? Op welk niveau? En is het beter om een native speaker voor de klas te hebben?

Als docenten de doeltaal wel gebruiken (bijvoorbeeld in het populaire tweetalig onderwijs of in Cambridge-klassen), dan heeft dat lang niet bij voorbaat leereffect. Sebastiaan Dönszelmann: “Vaak begrijpen leerlingen hun docent wel, maar het is een fabeltje dat ze zomaar taal bijleren zodra ze worden blootgesteld aan Engels of een andere taal. Veel kinderen verlaten het klaslokaal vermoedelijk met hetzelfde YouTube-Engels waarmee ze het lokaal binnen kwamen. Binnen dit onderzoek is nauwkeurig vastgelegd hoe adequaat en leerzaam doeltaalgebruik eruitziet. Tot voor kort gaf wetenschappelijk onderzoek daarover nauwelijks uitsluitsel.”

Doeltaaldidactiek toevoegen aan taalles
In het ‘doeltaalraadsel’ zijn we door Sebastiaans onderzoek een stuk dichter bij de oplossing. “We hebben nu een compleet beeld van de didactische criteria waaraan doeltaalgebruik moet voldoen”, aldus Sebastiaan. “Het leren van de vreemde taal verloopt pas effectiever wanneer docenten de doeltaal didactisch en taalbewust inzetten: leerlingen laten participeren, de omgeving gebruiken, spreektempo en intonatie aanpassen, herhaling en heel specifieke routines inbouwen, gericht en kundig taal corrigeren, de moedertaal slim aanwenden enzovoorts. Kortom: wanneer je doeltaaldidactiek toevoegt aan de taalles, kun je leren van de taal zelf. Zo beleven leerlingen en docent meer plezier aan het leerproces en gaat het leren beter en sneller. De doeltaal goed inzetten betekent wel een kleine omwenteling in de dagelijkse lesaanpak. Taal zo bewust inzetten om je doelen te bereiken is in de moedertaal al best lastig. In de doeltaal is het nog iets lastiger, zeker als je dertig tieners voor je hebt zitten. Maar het kan, dan laten de deelnemers aan het onderzoek en aan de vervolgcursussen gelukkig zien.''

Doeltaal-Leertaal: handboek en een cursus
Op basis van zijn bevindingen heeft Sebastiaan Doeltaal-Leertaal ontwikkeld: een doeltaaldidactiek met een zeer gunstig effect op alle taalvaardigheden van leerlingen. Een betrouwbaar en volledig observatie-instrument en een training helpen docenten en lerarenopleiders - maar ook schoolleiding of inspectie - om doeltaalgebruik in kaart te brengen en te optimaliseren. Doeltaal-Leertaal is toepasbaar van 1 vmbo tot 6 vwo, van Engels tot Italiaans, in het TTO en in het NT2-onderwijs. Een handboek is verkrijgbaar bij uitgeverij Parthenon.

Studiedagen Doeltaal-Leertaal
Voor docenten Engels, Frans, Duits en Spaans organiseert de VU Lerarenacademie ook de komende maanden weer cursussen die bestaan uit 2 studiedagen en een facultatieve sessie met videoreflectie. Kijk voor meer informatie en het tijdelijke kennismakingsaanbod op training Doeltaal-Leertaal of neem voor meer informatie contact op met Sebastiaan Dönszelmann: s.donszelmann@vu.nl.

Sebastiaan Dönszelmann is sinds 1998 werkzaam in het onderwijs als docent Frans, schoolmanager en intern begeleider. Sinds 2004 werkt hij als lerarenopleider en trainer aan de Vrije Universiteit Amsterdam. In 2014 werd Sebastiaan een 4-jarige Dudoc-Alfa promotiebeurs toegekend die afgelopen juni uitmondde in de verdediging van zijn proefschrift Doeltaal-Leertaal.